Betononderzoek bij erfgoed en monumenten: waarom het cruciaal is vóór renovatie

Wie een historisch pand een nieuwe bestemming wil geven, staat voor een boeiende puzzel. Hoe behoud je de ziel van een gebouw en voldoe je tegelijk aan de eisen van vandaag? Een van de eerste stappen in die puzzel wordt vaak over het hoofd gezien: wat zit er eigenlijk verscholen in het beton zelf?

Dr. ir. Tim Soetens, zaakvoerder van Sanacon, werkte mee aan de herbestemming van de historische Koetshuizen in Wondelgem — een voormalige koetsierswoning met paardenstallen die nu plaatsmaakt voor woonunits. Zijn conclusie: beton liegt niet, maar het spreekt ook niet vanzelf. Je moet het weten te lezen.

Waarom zou je onderzoek doen naar beton dat er prima uitziet?

Dat is precies de valkuil, legt Soetens uit. Vóór de start van een renovatie of herbestemming is het cruciaal om de pijnpunten te kennen. In het beste geval is het beton nog perfect in orde. Maar evengoed zit er iets fundamenteel mis, zonder dat je dat aan de oppervlakte ziet.

Soms is er amper een haarscheurtje zichtbaar — of zelfs helemaal niets — terwijl er onder de oppervlakte al wapeningscorrosie aan het werk is. Blijft dat onopgemerkt, dan sta je binnen een jaar of tien voor een veel groter en duurder probleem. Een grondig betononderzoek is dus geen formaliteit, maar een investering die zich op lange termijn terugbetaalt: het bespaart kosten en geeft alle partijen in een bouwproject de nodige zekerheid.

Wat gebeurt er tijdens zo’n onderzoek?

Een betononderzoek begint met het in kaart brengen van de huidige toestand, en van daaruit wordt bepaald welke aanpassingen nodig én mogelijk zijn. Duurzaamheid en stabiliteit staan daarbij centraal.

Concreet test Sanacon onder meer op:

– Wapeningscorrosie — is het staal binnenin het beton aangetast?

– Chloridegehaltes — hoever zijn schadelijke zouten het materiaal binnengedrongen?

– Carbonatatiediepte — heeft CO₂ de beschermlaag rond de wapening al aangetast?

Waar nodig voert het team ook boringen en drukproeven uit — letterlijk kijkvensters in de constructie, waarmee de werkelijke draagcapaciteit gecontroleerd wordt. Voor destructief onderzoek in complexere of gevoelige omgevingen, zoals ruimtes met explosiegevaar, werkt Sanacon samen met [BETON+](https://www.betonplus.be/), de operationele partner binnen de groep die zich specifiek toelegt op veilig en efficiënt betonboren. Alle vaststellingen en adviezen landen uiteindelijk in een helder rapport, de basis voor elke volgende beslissing.

Betekent schade automatisch afbraak?

Allerminst. Bij historische panden staat het team van Sanacon geregeld versteld van de kwaliteit van soms eeuwenoud beton — dit ondanks het ontbreken van de moderne technieken, wapeningsplannen en Eurocodes waarmee vandaag gewerkt wordt. Oud is met andere woorden niet automatisch synoniem voor slecht.

In het onderzoeksrapport formuleert Sanacon dan ook telkens adviezen om de levensduur van een constructie te maximaliseren. Vaak volstaan gerichte herstelwerken of een gedeeltelijke vervanging. Zo kan wapeningscorrosie of betonrot in sommige gevallen zelfs met chemische processen tot stilstand gebracht worden — een aanpak die precies aansluit bij de bredere expertise van Sanacon rond schadediagnose en hersteladvies voor bestaande constructies.

Het verhaal van Wondelgem

De site in Wondelgem was ooit een koetsierswoning met paardenstallen, erkend als vastgesteld bouwkundig erfgoed. Ontwikkelaar Istoir wil die aloude charme ook binnenin zoveel mogelijk bewaren. Het beton bleek er zo’n honderd jaar oud, en nog altijd in redelijke staat.

Toch was verder onderzoek noodzakelijk, want de nieuwe bestemming verandert alles. Waar ooit koetsen en paarden stonden, komen binnenkort woonunits — een belasting die veel zwaarder weegt dan de oorspronkelijke functie. Om de stabiliteit op lange termijn te garanderen, wordt het beton daarom volledig vervangen, weliswaar in exact dezelfde vorm als het originele materiaal.

Dit type vraagstuk — hoe combineer je erfgoedbehoud met structurele veiligheid en een nieuwe functie — vormt de kern van waarmee Sanacon dagelijks aan de slag gaat binnen de erfgoedsector. Een vergelijkbaar traject doorliep het team eerder bij de watertoren van Dendermonde, een beschermd monument uit 1924 waar schadediagnose en stabiliteitsstudie hand in hand gingen om het gebouw een toekomst te geven.

Zelf een herbestemmings- of renovatietraject in gedachten?

Of het nu gaat om een beschermd monument, een woning met karakter of een gebouw met een compleet nieuwe functie: hoe vroeger het beton in kaart gebracht wordt, hoe minder verrassingen er later opduiken. Ontdek hoe Sanacon te werk gaat bij erfgoedprojecten of neem contact op om de mogelijkheden voor uw project te bespreken.

Bij Sanacon benaderen we betonrot niet als een oppervlakkig defect, maar als een technisch vraagstuk dat vraagt om een grondige diagnose. Alleen door de oorzaken te begrijpen, kunnen de juiste maatregelen worden genomen.